Voor de Molukse gemeenschap in Capelle stond de wereld op zaterdag 19 september even stil. Het monument AMA INA werd officieel onthuld op het kerkplein als eerbetoon aan alle eerste generatie Molukkers in Nederland. Een historische dag met veel emoties. “Het laat zien wie wij zijn, dat wij er zijn.”
Om tien voor twaalf is het bijna muisstil op de Banda Neira in Capelle aan den IJssel. Alleen de harde wind laat wat van zich horen. Vanuit de Molukse kerk wordt de Molukse vlag naar buiten gedragen om vervolgens gehesen te worden. Drie jonge Molukse soldaten krijgen deze eer. Wanneer de vlag omhoog wordt gehesen, klinkt het Molukse volkslied. Bij de toeschouwers vechten trots, opluchting maar ook verdriet met elkaar. De ene pinkt een traantje weg, terwijl zijn of haar buurman glimlachend naar de vlag kijkt.
Onderdeel van de gemeenschap
Dat er bijna geen geluiden waren om de ceremonie te verstoren, is niet gek. De tijd lijkt in de Molukse wijk stil te staan. Er passeren geen auto’s, fietsers of voetgangers. Het lijkt wel alsof heel Oostgaarde naar de ceremonie is komen kijken. De tent, die door de organisatie opgezet was voor alle genodigden, zat tot de laatste stoel vol. Rechts van de tent stond het rijen dik met publiek. Ook buiten het kerkplein stonden mensen te kijken naar de onthulling.
“De Molukse gemeenschap is echt een onderdeel van de Capelse gemeenschap”, vertelt een zichtbaar trotse burgemeester Manusama na afloop van de ceremonie op het kerkplein. “Ondanks dat het natuurlijk toch een trieste geschiedenis is, zie je wel dat de Molukse gemeenschap zich heel mooi heeft weten te ontwikkelen.”
Roy Thenu is het met de burgemeester eens. “We hebben de buurt op de hoogte gesteld en ze laten weten dat iedereen welkom is”, vertelt de voorzitter van het Comité Molukse Grafrechten Capelle. “Het is dan ook mooi om te zien dat veel mensen zijn gekomen.”
Tijdelijk werd blijvend: 75 jaar later erkenning voor eerste generatie Molukkers
Historische erkenningen
Oorspronkelijk had het monument in juni onthuld moeten worden. Door de oorlog in het Midden-Oosten de sluiting van de straat van Hormuz liep de levering wat vertraging op. Achteraf gezien is het comité blij met de wijziging. “We moesten het nu op twee momenten doen, wat alleen maar mooi is”, vertelt Thenu. Verschillende bezoekers van de ceremonie zijn het met hem eens. “Het is mooi dat we nu gespreide aandacht krijgen in de media”, vertelt Peter Satumalay.
Door het jaar heen zijn er veel historische momenten geweest voor de Molukse gemeenschap. Niet geheel toevallig. Dit jaar is het precies 75 jaar geleden dat de eerste generatie Molukkers in Nederland aankwam. De reeks van historische erkennigen begon op 6 juni met het toekennen van een speciale status voor Molukse KNIL- en marine-militaire in Capelle. Twee weken later kwamen officiële excuses vanuit de Nederlandse regering. Met de onthulling van het monument komt er een einde aan deze reeks van historische momenten.
Als het aan burgemeester Manusama ligt, wel een tijdelijk einde. “Dit is komma, geen punt”, vertelt de burgemeester stellig. “Het is belangrijk dat de geschiedenis van de Molukse KNIL-militaire in het onderwijs komt, want we moeten dit niet vergeten.”
Thenu sluit zich aan bij de woorden van Manusama. Voor hem is het ook nog niet klaar. “Onze ouders zijn altijd loyaal geweest ten aanzien van het Koninklijk Huis”, vertelt hij. “Dat wij niks van hen horen is toch het grote gemis van dit jubileum.”
Premier Jetten biedt Molukse gemeenschap excuses aan: “U wordt gezien”
“Dit loopt niet meer weg”
Het monument AMA INA helpt om de Molukse geschiedenis niet te vergeten. “Dit loopt niet meer weg”, vertellen twee geëmotioneerde nichten terwijl ze naar het buurtcentrum lopen. “Dit laat zien wie wij zijn, dat wij er zijn en dat we onderdeel zijn van de Nederlandse geschiedenis.” Beide vrouwen vinden het ontwerp beeldschoon. “Het is eenvoudig en daardoor heel mooi.”
Het ontwerp van het monument vertelt het verhaal van de eerste generatie Molukkers op verschillende manieren. In het midden is een Molukse soldaat met zijn vrouw afgebeeld met op de achtergrond het landschap van de Molukken. Onder de afbeelding staat het verhaal van het gedwongen vertrek, de band met de Molukken en de nalatenschap van de eerste generatie. Deze middenplaat wordt geflankeerd door grote platen met daarop de namen van de eerste generatie Molukkers in Nederland. Voor de drie platen liggen horizontaal twaalf plinten. Elke plint draagt de naam van een boot waarmee de KNIL-soldaten in Nederland zijn aangekomen.
De naam AMA INA was snel gekozen. Tijdens zijn speech laat Thenu weten dat twee verschillende mensen deze naam aan het comité hebben voorgedragen. AMA INA betekent vader en moeder. Volgens het comité staan de ouders een symbool voor de oorsprong, de wortels en de verbinding tussen de generaties. Iets wat volgens de toeschouwers van de ceremonie ook goed gelukt is.
Het belang van het monument
Ondanks vele controles zijn er toch wat fouten in het monument geslopen. Zo is één naam verkeerd geschreven en staat er een naam op die er niet op had moeten staan. “Het monument is in India gemaakt”, vertelt een schuldbewuste Thenu. “De communicatie is dus niet altijd even goed gegaan.” Tijdens zijn speech op de ceremonie vroeg Thenu namens het comité om vergiffenis. “We hadden wel de intentie om het recht te trekken”, vertelt Thenu. “Maar het zou zonde zijn voor het monument als je daar nu eigenlijk wijzigingen in brengt.”
De fouten doen niets af aan het belang van het monument in de Molukse samenleving. Wie om zich heen keek tijdens de ceremonie kon bij alle vijf de generaties de emoties van het gezicht zien springen. Niet alleen tijdens het hijsen van de vlag. Ook tijdens het optreden van het speciaal opgerichte kinderkoor Bintang2 Masa Depan (Sterren van de Toekomst) hield menigeen het niet droog.
Ook bij Edu Latuheru rolde regelmatig tranen over zijn wangen. Latuheru is de enige nog levende Molukse KNIL-militair in Capelle. Het was dan ook symbolisch dat hij, samen met afgevaardigde van de andere vier generaties, uiteindelijk het monument mocht onthullen. “Uiteindelijk is het monument ook voor de jongere generaties”, vertelt Thenu. “Het monument staat voor het doorgeven van onze geschiedenis.”
