In februari dit jaar onthulde Zembla dat tienduizenden woningen in Nederland geïsoleerd waren met UF-schuim, ondanks ernstige gezondheidsrisico’s. Deze week komt het RIVM met nieuwe advieswaarden, waarover het ministerie zich zal buigen. Vooralsnog blijft er veel onduidelijkheid bij gemeenten, woningcorporaties en bovenal de honderden bewoners in Capelle aan den IJssel waar dit UF-schuim in de muren zit.
UF-schuim is een middel dat in spouwmuren wordt gespoten. UF-schuim bevat formaldehyde, een stof die op de lijst van Zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) staat. Formaldehyde is een kleurloos gas met een prikkelende geur. Kortdurende blootstelling kan irritatie van ogen, neus en keel veroorzaken. Langdurige blootstelling aan formaldehyde is in verband gebracht met kanker, waaronder kanker van de neus-keelholte. Ook kan het DNA aantasten.
De huidige wettelijke norm voor hoeveelheid formaldehyde in een binnenruimte stamt uit 1978 en bedraagt 120 µg per kubieke meter. Uit interne overheidsdocumenten zou in 1980 al een verbod werden overwogen, maar dat is er nooit gekomen.
Nieuwe advieswaarden
Na de uitzending van Zembla riepen meerdere experts op voor een verbod, en stopten gemeenten en woningcorporaties direct met het gebruik van UF-schuim. Deze week, een half jaar na die uitzending, publiceerde het RIVM een adviesrapport met daarin nieuwe advieswaarden. Het RIVM concludeert namelijk dat de huidige wettelijke norm van 120 µg/m³ onvoldoende bescherming biedt tegen de gezondheidsrisico’s. Het RIVM adviseert een waarde van 7 µg/m³ met een maximum waarde van 20 µg/m³ voor kortere pieken. Het is vervolgens aan de overheid om een nieuwe wettelijke norm op te stellen.
Naast het advies voor een aanscherping van de wettelijke norm roept het RIVM ook op voor aanvullend onderzoek. Het laatste uitgebreide onderzoek naar concentraties formaldehyde in Nederlandse woningen is namelijk twintig jaar oud. Recenter onderzoek stelt dat gemiddelde concentraties in Europese woningen rond de 20 tot 30 µg/m³ liggen. Daarmee rijst ook de vraag in hoeverre de nieuwe advieswaarden in de praktijk haalbaar zijn.
UF-schuim in 443 Capelse woningen
Het onderzoek van Zembla van februari dit jaar toonde aan dat 212 huurwoningen in Capelle aan den IJssel UF-schuim in de muren heeft zitten. Zowel de gemeente als woningcorporatie Havensteder reageerden destijds geschrokken op het nieuws. Huurders stelden al langer tevergeefs met klachten te hebben aangeklopt bij de woningcorporatie.
De woningcorporatie is na de uitzending van Zembla een onderzoek gestart om een inventarisatie te maken van woningen waar het UF-schuim is gebruikt. Havensteder laat nu aan onze redactie weten dat – gebaseerd op hun huidige gegevens – bij 443 van hun woningen in Capelle aan den IJssel het betreffende isolatiemiddel is toegepast in de afgelopen vijf jaar. Woningbouwcorporaties Woonbron en Hef Wonen hebben aangegeven bij de gemeente dat er geen UF-schuim is toegepast in hun complexen in Capelle aan den IJssel.
Het is onduidelijk óf en hoeveel particuliere woningeigenaren in deze gemeenten hun huis met dit isolatiemiddel hebben behandeld. Ook de gemeente zegt hier geen zicht op te hebben, omdat woningeigenaren dit zelf regelen. Woningeigenaren kunnen dit zelf nagaan via de offerte of rekening, of door contact op te nemen met het isolatiebedrijf. UF-schuim wordt onder verschillende merknamen aangeboden, zoals Aminotherm, Thecotherm en Envirofoam.
Bewoner tijdelijk uit huis
Naar aanleiding van klachten van bewoners en de zorgen over het aanwezige UF-schuim zijn steekproefsgewijs metingen verricht in huurwoningen van Havensteder. Over de onderzochte woningen geven de gemeente en Havensteder verschillende cijfers.
“Concentraties tussen de 30 µg/m³ en de 120 µg/m³ worden gezien als onwenselijk”, legt de gemeente uit. “Met deze bijgestelde norm [het aangescherpte handelingskader van de GGD, red.] geldt dat in alle achttien woningen, waar begin juli metingen zijn uitgevoerd, in één of meer ruimten concentraties formaldehyde zijn gemeten die de GGD kwalificeert als onwenselijk voor de gezondheid.” De concentratie in één woning in de Florabuurt bleek dusdanig hoog dat de bewoner tijdelijk ergens anders wordt gehuisvest, zo laat de gemeente weten.
Onze redactie heeft een document in handen met meetresultaten van de eerder genoemde achttien woningen. Daar zijn metingen verricht in de slaap- en woonkamers, de plekken waar mensen de meeste tijd doorbrengen. De 36 metingen kwamen gemiddeld uit op 49,9 µg/m³, met uitschieters tot 119 µg/m³. In vergelijking met de advieswaarden van het RIVM, loopt dit dus op tot zeventien keer de geadviseerde norm van 7 µg/m³.
Woningcorporatie Havensteder zegt in totaal in vijftig woningen te hebben gemeten. “Bij een aantal woningen waren de waardes laag en bij andere woningen lagen ze hoger. Het is lastig om daar een sluitende conclusie aan te verbinden, omdat meetresultaten niet direct aan UF-schuim zijn toe te schrijven.” Havensteder benadrukt namelijk dat uitstoot van formaldehyde ook andere oorzaken kan hebben. “Op dit moment bestaat er nog geen methode die meet hoeveel formaldehyde een specifieke bron uitstoot. […] We hopen dat het RIVM en de GGD een meetmethode ontwikkelen om een gedegen brononderzoek te kunnen doen.”
Verdere maatregelen
Op advies van de GGD starten Havensteder en de gemeente een proef om het UF-schuim bij een aantal woningen te verwijderen, om te onderzoeken welke gevolgen dit heeft voor de hoeveelheid formaldehyde. Het is nog onzeker of het verwijderen van het UF-schuim de formaldehydeconcentratie daadwerkelijk verlaagt. Eerdere pogingen om UF-schuim te verwijderen of naden en kieren af te dichten hadden vaak geen effect op de concentratie, stelt de gemeente op basis van eerder onderzoek. In sommige gevallen verslechterde de situatie zelfs. Op basis van de resultaten van de proef moet eind dit jaar worden besloten welke maatregelen nodig zijn bij andere woningen in de Vogelbuurt en Florabuurt.
Omdat het advies blijft om woningen goed te ventileren, heeft woningcorporatie Havensteder aangegeven extra controles uit te voeren bij de huurders om te zorgen dat ventilatiesystemen goed werken.
Zowel de gemeente als woningcorporatie geven aan dat de nieuwe advieswaardes van het RIVM geen verdere invloed hebben op hun huidige beleid en zeggen ook dat verdere besluitvorming voor een nieuwe wettelijke norm ligt bij de verantwoordelijke ministeries. Havensteder voegt daaraan toe: “Als maatschappij moeten we bepalen hoe we met deze nieuwe inzichten op dit gezondheidsvraagstuk willen omgaan. Dat is een breder vraagstuk waar meer partijen bij betrokken zijn en de invloed van een woningcorporatie overstijgt.”
Tegelijkertijd zijn de zorgen bij bewoners waar UF-schuim in de muren zit, niet weggenomen. Inmiddels heeft de fractie Echt voor Capelle ook schriftelijke vragen gesteld aan het college, en stelt dat de gemeente meer de regie moet pakken.
Klachten melden bij GGD
Als mensen klachten (irritatie van ogen, neus of keel) ervaren en wonen in een huis waar UF-schuim is gebruikt, worden zij geadviseerd contact op te nemen met de GGD en hun woning goed te ventileren. De GGD kan beoordelen of de klachten komen door het UF-schuim en adviseren over vervolgstappen. Bij aanhoudende gezondheidsklachten wordt geadviseerd om contact op te nemen met de huisarts.
Woon jij in Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Zuidplas, en heb jij UF-schuim als isolatiemiddel in huis? We horen graag hoe jij over deze situatie denkt en wat jouw ervaringen zijn. Mail dan naar redactie@ckzvandaag.nl.
