Brieven van de gemeente die hij niet begreep, collega’s vragen wat er op een briefje stond geschreven en soms maar hopen dat het vanzelf goed zou komen. Jarenlang had de 73-jarige Theo Spek moeite met lezen en schrijven. Inmiddels volgt hij lessen, leert hij omgaan met de computer én zet hij zich als taalambassadeur in om anderen over diezelfde drempel heen te helpen.
Deze week is het de Week van Lezen en Schrijven. Van 8 tot en met 15 september wordt extra aandacht gevraagd voor mensen die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Volgens Stichting Lezen en Schrijven gaat het in Nederland om ongeveer 3,5 miljoen volwassenen.
Theo weet uit eigen ervaring hoeveel impact dat op het dagelijks leven kan hebben. Zijn vader overleed toen hij tien jaar oud was, waarna het gezin uit elkaar viel en Theo in verschillende tehuizen en pleeggezinnen terechtkwam. Leren raakte steeds verder op de achtergrond en op jonge leeftijd moest hij werken. Werken met zijn handen ging hem goed af, maar lezen en schrijven bleef moeilijk.
Een brief van de gemeente kon daardoor al snel voor problemen zorgen. Soms vroeg hij iemand die hij vertrouwde, om uit te leggen wat er stond. Maar er waren ook momenten waarop hij een brief simpelweg weggooide, waarna later een herinnering volgde. Op zijn werk vroeg hij collega’s bijvoorbeeld om te vertellen voor wie bepaalde post bestemd was.
Schaamte voor slecht kunnen lezen en schrijven
Lange tijd schaamde Theo zich voor zijn problemen. Pas op latere leeftijd kwam daar verandering in. Nadat in het ziekenhuis werd opgemerkt dat hij moeite had met lezen en schrijven, kwam hij terecht bij lessen die hem verder hielpen. Inmiddels probeert hij steeds meer zelf te doen. Theo volgt zelfs een computercursus, zodat hij bijvoorbeeld zelf digitale zaken kan regelen en uiteindelijk zelfstandig een vakantie kan boeken. “Ik wil het gewoon leren, dat ik mee kan gaan in de maatschappij”, vertelt hij.
Tegenwoordig is Theo ook taalambassadeur. Hij vertelt zijn verhaal bij organisaties en helpt bijvoorbeeld bij het beoordelen van brieven, websites en folders op begrijpelijkheid. Daarmee probeert hij ervoor te zorgen dat andere mensen niet tegen dezelfde problemen aanlopen als hij vroeger.
Zijn boodschap aan mensen die zelf moeite hebben met basisvaardigheden is dan ook duidelijk: “Pak die kans. Ga ergens naartoe en vraag om hulp. Ik heb het ook gedaan. Gewoon doorzetten.” Voor leeftijd hoeft niemand zich volgens Theo te laten tegenhouden. “Ik ben 73 jaar en ik vind het fijn om nog dingen te leren die ik vroeger niet heb gekund.”
Oproep aan gemeenten: maak hulp persoonlijker en toegankelijker
Volgens de gasten in de podcast kunnen gemeenten nog stappen zetten om mensen met lage basisvaardigheden beter te bereiken. Daarbij gaat het niet alleen om voldoende hulp aanbieden, maar vooral om hoe mensen worden benaderd. Brieven, digitale formulieren en QR-codes kunnen juist een extra drempel vormen voor de groep die gemeenten willen bereiken.
Reint van der Vlis van Stichting Lezen en Schrijven pleit daarom voor duidelijke communicatie, goede samenwerking tussen organisaties en voldoende plekken waar mensen persoonlijk terechtkunnen met vragen. Ook zouden gemeenten ervaringsdeskundigen vaker moeten betrekken bij het maken van brieven, onderzoeken en andere communicatie.
Theo geeft zelf aan dat persoonlijk contact voor hem veel prettiger werkt dan een digitale vragenlijst. “Ik ga liever daarheen. Dan weet ik precies wat er moet gebeuren”, vertelt hij. Volgens de gasten kan juist zo’n persoonlijke aanpak ervoor zorgen dat mensen eerder om hulp durven vragen.
Van taalcafé tot digitale hulp
Bij Bibliotheek aan den IJssel kunnen mensen op verschillende manieren werken aan hun taal- en digitale vaardigheden. Via het Taalpunt kunnen inwoners terecht met vragen over lezen, schrijven en digitale zaken. Samen wordt vervolgens gekeken welke vorm van ondersteuning het beste past.
Daarnaast organiseert de bibliotheek verschillende activiteiten. Zo kunnen mensen bij het Taalcafé oefenen met spreken en luisteren en bij een leeskring boeken lezen in makkelijke taal. Ook zijn er activiteiten als Zing Nederlands, waarbij deelnemers spelenderwijs hun uitspraak oefenen, en Walking & Talking, waar tijdens een wandeling Nederlands wordt gesproken. Voor mensen die liever vanuit huis oefenen, is er ook een online taalcafé.
Volgens Sergei Khomenko van Bibliotheek aan den IJssel hoeft hulp bovendien niet voor iedereen hetzelfde te zijn. Soms past een cursus, maar in andere gevallen kan juist een persoonlijk traject of praktische ondersteuning beter werken. Ook kunnen mensen bij de bibliotheek terecht met digitale vragen of om te leren omgaan met bijvoorbeeld een computer.
Vanwege de Week van Lezen en Schrijven organiseert de bibliotheek verschillende activiteiten. Dit jaar is dat speciaal gericht op professionals, zodat zij beter mensen kunnen helpen die moeite hebben met de Nederlandse taal. Lees verder op de activiteitenpagina van de Bibliotheek aan den IJssel (Capelle en Krimpen) of bibliotheek De Groene Venen (Zuidplas).
Podcast over laaggeletterdheid
In een speciale aflevering van Dwars door de Regio, de podcast van CKZ Vandaag, vertelt Theo uitgebreid over zijn ervaringen. Aan tafel zitten ook Reint van der Vlis van Stichting Lezen en Schrijven en Sergei Khomenko van Bibliotheek aan den IJssel. Zij vertellen onder meer hoe laaggeletterdheid kan worden herkend, welke hulp beschikbaar is en wat gemeenten en andere organisaties kunnen doen om de drempel naar hulp lager te maken. Luister hier naar de volledige aflevering van Dwars door de Regio:
